«تا زمانی که شیرها راوی داستان‌هایشان را نداشته باشند، داستان شکار به سود شکارچیان روایت خواهد شد»
(ضرب‌المثل آفریقایی)


عکس: فاطمه بهبودی

عکس آنلاین[1] / روشن نوروزی: شهیدالعلم (یا درست‌تر بنویسیم شهیدُل عالم – Shahidul Alam) را می‌توان دست کم پدر عکاسی بنگلادش نامید. کشوری در جنوب قارهٔ آسیا و شرق هند با ۱۴۸ میلیون نفر جمعیت، نهمین کشور پرجمعیت جهان، همیشه در معرض آسیب و سیل‌؛ کشوری فقیر با منابع کم که این روزها پایتخت فتوژورنالیسم در شرق شناخته می‌شود!

بنگلادش پیش از شهیدالعلم اساسا تاریخچه جدی در عکاسی ندارد. اما امروز رویدادهایی در آن اتفاق می‌افتد که نه تنها کشورهای آسیای بلکه آژانس‌های معتبر دنیا در اروپا و آمریکا از انجام آن عاجز مانده‌اند. مدرسه «پاتشالا» بعنوان یک نهاد آموزشی مهم و تاثیرگذار در فتوژورنالیسم، فستیوال بزرگ «چوبی ملا»، آژانس حرفه‌ای و بین‌المللی «دریک» و دهها و صدها کار ارزشمند دیگری که این روزها در بنگلادش اتفاق می‌افتد. آن همه نه تنها در داکا بعنوان پایتخت این کشور، بلکه در شهرها و روستاهای دور افتاده…

طی این چند روزی که شهیدُل در ایران بود مدام با خودم فکر می‌کردم ما که تنها به فاصله چند سال بعد از اختراع عکاسی توانستیم این صنعت را در کشورمان داشته باشیم، چرا جایگاهی حتی نزدیک به بنگلادش نداریم؟ چرا از نعمت داشتن یک موسسه آموزشی حرفه‌ای در فتوژورنالیسم، داشتن یک آژانس مستقل و داشتن یک فستیوال بین‌المللی محروم هستیم؟ چرا حضور در رویترز و آ.اف.پ و انتشار عکسهایمان در تایمز و نیوزویک برایمان یک هدف بزرگ و آرزوی غایی است اما کودکان کار دیروز و فتوژورنالیستهای امروز در بنگلادش بسیار زودتر از ما به این هدف غایی‌شان دست یافته‌اند و آن را پشت سر گذاشته‌اند.

برای یافتن این سوال در این چند روز ساعت‌های زیادی به شهیدُل گوش دادم. خواه در ورک‌شاپ‌هایش و خواه در راهروهای کلاسهای آموزشی‌اش که با انگلیسی دست و پا شکسته از او خواستم به این جوانک بفهماند که کشورش چه چیزی دارد که ما نداریم و او هر بار سوالات ضعیف و بی‌ربط من را با پاسخ‌های فلسفی و نگاه بشردوستانه‌ی خاص خودش جواب داد.

او بارها از این صحبت کرد که دوست ندارد شاگردانش همچون خودش باشد. حتی تلاشی برای کشاندن آنها به یک ژانر مشخص عکاسی نیز ندارد. از این سخن گفت که در پاتاشلا روزی او تنها معلم محلی مدرسه بوده است و امروز ۲۲ نفر از ۲۴ معلم بنگلادشی هستند. از کودکان کارگری که امروز مسئول گالری، انتشارات، سایت و … شده‌اند. از اینکه او و شاگردانش در بنگلادش تلاش می‌کنند تا خودشان داستان‌هایشان را تعریف کنند، نه آنگونه که رسانه‌های غربی توقع دارند.

شهیدالعلم دانش‌آموخته‌ی شیمی در انگلستان است و کمی بیش از ۵۵ سال سن دارد. در سال ۱۹۸۰ یعنی حدود ۳۰ سال پیش عکاسی را آغاز کرده و ۳ سال بعد در مقام رییس جامعه عکاسی بنگلادش بوده است. در ۱۹۸۹ آژانس دریک (Drik ) و در ۱۹۹۸ مدرسه پاتشالا (Pathshala) را راه‌اندازی می‌کند. شهیدالعلم نخستین عکاس رنگین‌پوستی است که در مقام داوری ورلد‌پرس فوتو قرار می‌گیرد.

این بیوگرافی کوتاه از شهیدالعلم نشان می‌دهد که او فاصله چندانی با عکاسان هم نسل ایرانی‌اش ندارد و در بسیاری از موارد عکاسان ایرانی هم‌نسل او به لحاظ تحصیلات، تجربه شروع عکاسی، همکاری با رسانه‌های بین‌المللی، حضور در فستیوالهای معتبر و … پا به پای شهیدُل و در نمونه‌هایی بالاتر از او قرار دارند. نیم‌نگاهی به نام عکاسان ایرانی که در این سطح از عکاسی دنیا هستند این فرضیه را که شهیدالعلم عکاسی بنگلادش را با روابط شخصی‌اش رشد داده است از بین می‌برد.

شرایط سخت عکاسی در ایران و محدودیت‌های موجود فرضیه دیگری بود که در مقایسه فتوژورنالیسم در ایران و بنگلادش به ذهنم رسید. اندکی مطالعه در ساختار سیاسی و اجتماعی بنگلادش و مقایسه آن با ایران مرا به این نتیجه رساند که تفاوت‌های آنقدر چشمگیر نیست که بتوانیم به این موضوع به عنوان عامل رشد کند فتوژورنالیسم در کشورمان اشاره کنیم. پاسخ شهیدُل در ورک‌شاپ خانه هنرمندان به عکاسی که از محدودیت‌های عکاسی سخن می‌گفت شنیدنی بود: «من هفت بار با چاقو زخمی شده‌ام. سه بار بازداشت شده‌ام. شبکه تلفن خانه‌ام دو سال و نیم مسدود شده بود. اگر روزی عکاسی کردن آسان باشد، کسی مشکلی نداشته باشد، راحت بتوان عکاسی کرد و امنیت برقرار باشد، آن روز من اولین کسی هستم که دوربینم را روی زمین می گذارم و دیگر عکاسی نمی کنم.»

بنگلادش چه دارد که کشور من ندارد؟ من در کشوری زندگی می‌کنم که عطار، دقتی، یعقوب‌زاده، صیاد، گلستان، شاندیز، فرنود، جلالی، کاظمی و ده‌ها عکاس بین‌المللی دیگر داشته و دارد. کشور من عکاسان بزرگ، مدرس‌های برجسته، گالری‌های با کیفیت و … دارد. پس چرا فتوژورنالیسم در کشور من به اندازه این کشور فقیر جنوب آسیا رشد نکرده است؟

امروز در ساعات پایانی حضور شهیدالعلم در ایران پاسخ سوالم را یافتم.

زمانی که یلدا معیری از او پرسید چطور این همه برنامه‌های مختلف عکاسانه و دغدغه‌های عمومی‌اش را با علاقه‌مندی‌های شخصی خودش مطابقت می‌دهد؟ و او پاسخ داد: «من خودی ندارم…»

شهید‌العلم «خود» ندارد و نسل ما در عکاسی ایران «پدر» ندارد… «شهیدُل» ندارد.

References

  1. ^عکس آنلاین (aksonline.ir)
logo

نویسنده: زهرا ستوده

منبع

آتلیه تخصصی عکس نوزاد ،کودک و بارداری- فوتو ستوده
زهرا ستوده
نویسنده: زهرا ستوده
عشق به عکاسی و ثبت لحظات خاطره انگیز از کودکان ، من رو به کار بیشتر تشویق کرد و این وب سایت در راستای این فعالیت هنری و در جهت اطلاع رسانی و ارتقای سطح عکاسی در جامعه مجازی و همچنین به نمایش در آمدن نمونه کار های خودم ایجاد و در خدمت شما قرار گرفته است. امیدوارم از خواندن محتوا و دیدن عکس های این وبسایت لذت ببرید. استودیو ستوده آتلیه تخصصی عکس و فیلم نوزاد کودک وبارداری در کرج
نوشته های دیگر از نویسنده